Banknot sprawdzisz według zasady „dotknij, popatrz, przechyl”. Wyczuj wypukły druk, obejrzyj znak wodny, nitkę i zabezpieczenie recto-verso pod światło, a następnie sprawdź efekt kątowy. Jeśli nadal masz wątpliwości, nie płać nim ani go nie rozmieniăj. Zanieś go do banku lub zgłoś na policji.
Jak sprawdzić banknot metodą trzech kroków?
Wstępna ocena nie wymaga specjalistycznego sprzętu. Najlepiej sprawdzić kilka zabezpieczeń, ponieważ pojedynczy uszkodzony lub słabiej widoczny element nie musi oznaczać fałszerstwa. Porównanie z innym banknotem tego samego nominału także może pomóc, ale ostateczną autentyczność ocenia Narodowy Bank Polski.
Podczas sprawdzania polskich banknotów wykonaj trzy czynności:
- Dotknij – oceń strukturę papieru i wyczuj wypukłe elementy wykonane stalorytem.
- Popatrz – obejrzyj banknot pod światło i sprawdź znak wodny, nitkę zabezpieczającą oraz recto-verso.
- Przechyl – poruszaj banknotem pod różnymi kątami, obserwując zmianę barwy lub obrazu.
Prawdziwy banknot nie powinien być zbyt gładki ani sprawiać wrażenia zwykłej kartki papieru. Zwykle jest sprężysty, ma charakterystyczny szelest, a wybrane fragmenty powierzchni są wyczuwalnie wypukłe. Na mocno zużytym egzemplarzu część farby może być wytarta, dlatego sprawdź także mniej zniszczone miejsca.
| Zabezpieczenie | Co sprawdzić? | Efekt w oryginale |
|---|---|---|
| Staloryt | Przesuń palcem lub paznokciem po portrecie, godle, oznaczeniu nominału i napisach. | Wybrane elementy są wyczuwalne jako wypukłe, a powierzchnia nie jest całkowicie płaska. |
| Znak wodny | Unieś banknot pod światło. | Widać wielotonowy wizerunek władcy oraz cyfrowe oznaczenie nominału, zależnie od wersji banknotu. |
| Nitka zabezpieczająca | Obejrzyj papier pod światło. | Widoczna jest nitka z oznaczeniem nominału i skrótem „ZŁ” lub mikrodrukiem. |
| Recto-verso | Sprawdź owalne elementy w prawym górnym rogu przedniej i odwrotnej strony. | Po podświetleniu fragmenty uzupełniają się i tworzą pełny obraz korony. |
| Efekt kątowy | Przechyl banknot i obserwuj element na przedniej stronie. | W zależności od nominału pojawia się zmiana jasności, barwy albo przejście między nominałem a koroną. |
Dotknij papieru i wypukłego druku
Fałszywe banknoty bywają zbyt wiotkie, zbyt sztywne albo całkowicie gładkie. W oryginale staloryt można wyczuć między innymi na portrecie władcy, godle Rzeczypospolitej Polskiej, cyfrowym oznaczeniu nominału, napisie „Narodowy Bank Polski”, podpisach oraz oznaczeniu dla osób niewidomych. Niepokój powinny wzbudzić też nieostre kontury, rozmazane linie i źle spasowane elementy graficzne.
Popatrz pod światło
Znak wodny nie jest zwykłym nadrukiem. Powstaje w papierze i powinien mieć różne stopnie jasności, a nie jednolity, ostry kontur. Pod światło sprawdź również nitkę zabezpieczającą. Na autentycznym banknocie zawiera ona drobne oznaczenia nominału, które mogą być czytelne także w odbiciu lustrzanym.
W tym samym położeniu obejrzyj zabezpieczenie recto-verso. Fragmenty znajdujące się po obu stronach banknotu powinny dokładnie się uzupełniać. Stały nadruk korony widoczny bez podświetlenia albo przesunięcie elementów może oznaczać próbę podrobienia zabezpieczenia.
Przechyl i obserwuj zmianę obrazu
Efekt kątowy znajduje się na przedniej stronie banknotu, zwykle w prawym dolnym rogu. W banknotach 10 i 20 zł zmienia się wygląd oznaczenia nominału. W nominałach od 50 zł, zależnie od wersji banknotu, obserwuje się przejście między nominałem a koroną w owalu albo zmianę barwy elementu zabezpieczającego.
Na wyższych nominałach występują także barwne elementy zmienne optycznie. Ich wygląd powinien płynnie zmieniać się podczas poruszania banknotem, a nie pozostawać nieruchomym, jednolitym nadrukiem. Aplikacja NBP Safe może pomóc w rozpoznaniu zabezpieczeń, ale nie zastępuje badania banknotu przez bank ani ekspertyzy NBP.
Co zrobić z podejrzanym banknotem?
Nie próbuj samodzielnie rozstrzygać sprawy przez przekazanie banknotu kolejnej osobie. Jeśli masz uzasadnione podejrzenie, wykonaj następujące czynności:
- Odłóż banknot i nie używaj go do płatności.
- Zanotuj, kiedy i w jakich okolicznościach go otrzymałeś.
- Zanieś go do banku albo zgłoś sprawę w najbliższej jednostce policji.
- Przekaż banknot do sprawdzenia i opisz pracownikowi lub funkcjonariuszowi okoliczności jego otrzymania.
Bank może zatrzymać podejrzany banknot i przekazać go do dalszej ekspertyzy. Policja również może zabezpieczyć gotówkę i skierować ją do Narodowego Banku Polskiego. NBP jest organem właściwym do ostatecznego rozstrzygnięcia, czy banknot jest autentyczny.
Jeśli ekspertyza potwierdzi fałszerstwo, zatrzymany banknot staje się dowodem w sprawie. Posiadacz nie otrzymuje jego równowartości. Jeżeli badanie potwierdzi autentyczność, banknot powinien zostać zwrócony zgodnie z procedurą instytucji, która go przyjęła.
Nie wolno:
- płacić podejrzanym banknotem w sklepie ani za usługę,
- rozmieniać go u znajomych, w kantorze lub w innym miejscu,
- przekazywać go komuś w prezencie albo zostawiać jako reszty,
- niszczyć banknotu ani usuwać z niego śladów, które mogą pomóc w wyjaśnieniu sprawy.
Czy za posiadanie fałszywego banknotu grozi kara?
Samo nieświadome wejście w posiadanie falsyfikatu nie oznacza automatycznie odpowiedzialności karnej. Znaczenie ma to, czy posiadacz wiedział, że banknot jest fałszywy, oraz co zrobił po powzięciu takiego podejrzenia.
Świadome puszczenie fałszywego pieniądza w obieg, a także jego przyjęcie, przechowywanie lub przekazywanie w celu zbycia może prowadzić do odpowiedzialności na podstawie art. 310 Kodeksu karnego. W przypadku późniejszego otrzymania fałszywego banknotu i świadomego wprowadzenia go do obiegu zastosowanie może mieć także art. 312 Kodeksu karnego. Dlatego po wykryciu problemu nie płać nim i nie próbuj odzyskać pieniędzy przez przekazanie go dalej.
Informacje mają charakter ogólny i nie zastępują porady prawnej. W razie podejrzenia fałszerstwa skontaktuj się z bankiem lub Policją.
