Projekt wdrożenia systemu informatycznego rozstrzyga się po stronie zamawiającego, nie dostawcy. Zarząd odpowiada za zakres, dostępność ludzi, jakość danych i terminowe odbiory. Dostawca odpowiada za to, co zostało nazwane w umowie. Przekroczenia harmonogramu trzeba więc rozliczać razem z rejestrem decyzji zamawiającego, nie tylko z postępem prac wykonawcy.
Czym jest projekt wdrożenia systemu informatycznego w średniej firmie i gdzie kończy się rola dostawcy
Projekt wdrożenia to przedsięwzięcie z datą końca, budżetem i zamkniętym zakresem, w którym dostawca buduje i uruchamia rozwiązanie, a zamawiający rozstrzyga, jak ma pracować firma. Rola dostawcy kończy się na przekazaniu systemu do eksploatacji i na warunkach utrzymania zapisanych w umowie.
Norma ISO/IEC/IEEE 12207:2017 (Systems and software engineering – Software life cycle processes) porządkuje cykl życia oprogramowania w osobne procesy techniczne. Wymienia wśród nich implementację, integrację, weryfikację, przekazanie do eksploatacji, walidację, eksploatację, utrzymanie i wycofanie. Weryfikacja i walidacja to dwie różne czynności. Weryfikacja odpowiada na pytanie, czy zbudowano to, co opisano w specyfikacji. Walidacja – czy to działa w rzeczywistym procesie firmy.
Pouczająca jest sama kolejność w normie: weryfikacja ma numer 6.4.9, przekazanie do eksploatacji 6.4.10, a walidacja 6.4.11. Przekazanie stoi więc pomiędzy dwoma sprawdzeniami, a nie po nich. Użyteczność ocenia się na systemie już uruchomionym, więc umowa z jednym odbiorem końcowym zlewa obie czynności i przenosi ryzyko na zamawiającego.
W dokumentach projektu musi być widać, w którym momencie firma potwierdza zgodność ze specyfikacją, a w którym użyteczność w pracy. Takie rozstrzygnięcie podpisuje sponsor projektu – członek zarządu z prawem decyzji budżetowej i zakresowej, nie kierownik działu.
Jakie etapy obejmuje projekt wdrożenia systemu IT
Standardowy podział to analiza i projekt, prace konfiguracyjne i programistyczne, przeniesienie danych, odbiory, uruchomienie produkcyjne i stabilizacja. Wartość podziału leży nie w nazwach etapów, a w pytaniu, czym etap się zamyka i kto to podpisuje. Harmonogram wdrożenia bez wskazanych podpisujących jest listą życzeń.
|
Etap |
Co rozstrzyga |
Obowiązek zamawiającego |
Czym się zamyka |
|
Analiza i projekt |
zakres, mapa procesów, lista integracji systemów |
wskazanie właścicieli procesów |
zatwierdzona specyfikacja i rejestr wymagań |
|
Konfiguracja i programowanie |
jak system odwzorowuje procesy |
rozstrzyganie spraw spornych |
protokół testów wykonawcy |
|
Przeniesienie danych |
co przenosimy i w jakiej jakości |
uporządkowanie danych źródłowych |
raport zgodności sald i stanów |
|
Odbiory akceptacyjne |
czy system nadaje się do pracy |
obsadzenie testów pracownikami |
podpisane kryteria akceptacji, rejestr usterek |
|
Uruchomienie produkcyjne |
moment przejścia, praca równoległa |
decyzja o starcie i plan wycofania |
protokół odbioru końcowego |
|
Stabilizacja i utrzymanie |
kto zgłasza i kto naprawia |
przypisanie ról w firmie |
protokół przekazania z listą ról i kanałem zgłoszeń |
Takie projekty prowadzą spółki łączące produkcję własnego oprogramowania z integracją rozwiązań innych producentów – tak opisuje swój profil ITCenter, działający od 1997 roku dostawca systemów dla średnich przedsiębiorstw. W ofercie ITCenter wdrożenie jest opisane jako etap z harmonogramem, kontrolą wykonania i raportowaniem postępu. Wniosek dla zamawiającego: w umowie trzeba nazwać, który element rozwiązania jest kodem wykonawcy, a który produktem innego producenta, bo od tego zależy tryb zgłaszania błędu.
Za co odpowiada zamawiający w projekcie wdrożenia systemu informatycznego w średniej firmie
Zamawiający odpowiada za wszystko, czego dostawca nie może zrobić bez zgody firmy: za decyzje, za ludzi i za dane. To trzy źródła opóźnień, których żadna umowa nie przeniesie na wykonawcę. Lista poniżej nadaje się do wpisania w kartę projektu jako zobowiązania zamawiającego.
- Wskazanie sponsora projektu z prawem decyzji o zakresie i budżecie oraz jego zastępcy na czas nieobecności.
- Wyznaczenie właściciela procesu dla każdego obszaru objętego wdrożeniem – osoby, która rozstrzyga, jak ma wyglądać proces po zmianie, a nie zbiera opinii.
- Zatwierdzenie zakresu projektu na piśmie i utrzymanie go do najbliższej bramki decyzyjnej, bez zmian wprowadzanych ustnie.
- Udostępnienie pracowników na uzgodnioną liczbę godzin, z zapisanym zastępstwem i zwolnieniem z części obowiązków bieżących.
- Uporządkowanie danych źródłowych przed migracją: usunięcie duplikatów, uzupełnienie braków, zamknięcie okresów rozliczeniowych.
- Podejmowanie decyzji w terminie zapisanym w rejestrze spraw otwartych, z domyślnym skutkiem braku decyzji ustalonym z góry.
- Odbiory prowadzone według kryteriów akceptacji spisanych przed testami, nie w ich trakcie.
- Komunikacja wewnętrzna i szkolenia: wskazanie, kto w firmie przejmuje wiedzę i kto po wdrożeniu odpowiada za administrowanie konfiguracją.
Zarząd, który nie obsadzi tych ośmiu punktów, kupuje system, a nie zmianę w firmie. Dostawca dostarczy oprogramowanie zgodne z umową i będzie miał rację.
Gdzie projekt wdrożenia systemu IT psuje się najczęściej
Projekt wdrożenia psuje się w czterech miejscach: w niedomkniętym zakresie, w danych, w odbiorach bez kryteriów i w braku decydenta. Większość cytowanych statystyk mierzy zgodność z pierwotnym planem, nie wartość dostarczoną firmie.
W badaniu PMI Pulse of the Profession 2025 respondenci o wysokiej świadomości biznesowej deklarowali 63 proc. projektów zakończonych w terminie i 73 proc. w budżecie, pozostali 59 i 68 proc., a za nieudane uznano odpowiednio 8 i 11 proc. Obie grupy raportowały wyższą zgodność z celami biznesowymi niż z terminem, 83 i 78 proc. Dotrzymanie terminu i dostarczenie rezultatu to dwie różne rzeczy.
Starszym odniesieniem jest badanie Standish Group z 1994 roku, opublikowane w raporcie CHAOS rok później: 16,2 proc. projektów ukończono w terminie, w budżecie i z pełnym zakresem funkcji, a 31,1 proc. przerwano. Metodologia jest krytykowana: sukces oceniano wobec pierwotnych szacunków, a doboru respondentów nie ujawniono. Zawyżenie szacunku na starcie poprawia więc statystykę, nie poprawiając projektu.
Odpowiedzią nie jest szczelniejsza umowa, a sposób prowadzenia nadzoru. Metodyka PRINCE2 w siódmej edycji z 2023 roku opiera go na tolerancjach projektowych: prognozowane przekroczenie eskaluje na poziom zarządzania, który te odstępstwa nadał. Tolerancje wyznacza się w siedmiu obszarach – zakresu, czasu, kosztu, jakości, ryzyka, korzyści i zrównoważonego rozwoju – ostatni doszedł w tej edycji. Zasada ciągłej zasadności biznesowej dopuszcza zamknięcie projektu, co dla zarządu oznacza bramki decyzyjne.
Jak ustawić odbiory i kryteria akceptacji w projekcie wdrożenia systemu IT
Odbiór ustawia się przed rozpoczęciem prac, nie po ich zakończeniu. Kryteria akceptacji spisuje się razem ze specyfikacją, a testy akceptacyjne UAT prowadzą pracownicy firmy na własnych przypadkach, nie dostawca na przykładach demonstracyjnych. Odbiór bez spisanych kryteriów zamienia się w negocjację, wygrywaną przez lepiej przygotowanego.
W umowie trzeba nazwać i wycenić trzy odrębne zobowiązania. Pierwsze to harmonogram wraz z kontrolą wykonania i raportowaniem postępu. Drugie to obsada roli kierowniczej: firmy bez własnego kierownika projektu zlecają prowadzenie projektu wdrożenia systemu IT wykonawcy i zapisują, komu taka osoba raportuje. Trzecie to klasyfikacja usterek: rejestr bez podziału na blokujące, istotne i kosmetyczne nie pozwala rozstrzygnąć, czy system można uruchomić.
Norma ISO/IEC 25010:2023 definiuje model jakości produktu z dziewięciu charakterystyk; na warunek odbioru przekładają się zwłaszcza przydatność funkcjonalna, wydajność, kompatybilność, zdatność do interakcji, niezawodność i utrzymywalność. Edycja 2023 dodała bezpieczeństwo w sensie safety, czyli ochronę przed szkodą, obok wcześniejszego bezpieczeństwa informacji, a użyteczność i przenośność zamieniła na zdatność do interakcji i elastyczność. Każdą przekłada się na mierzalny warunek: czas odpowiedzi najczęstszej operacji, liczbę kroków typowego zadania, zachowanie systemu przy pracy wszystkich działów. Testowanie porządkuje pięcioczęściowa seria norm ISO/IEC/IEEE 29119 (cz. 1 z 2022 roku, cz. 5 z 2024), a dokumentacji testowej poświęcono część trzecią.
Kto odpowiada za dane w projekcie wdrożenia systemu informatycznego w średniej firmie
Za dane osobowe odpowiada firma, nie dostawca. Migracja danych i prace na kopii produkcyjnej oznaczają, że wykonawca przetwarza dane na zlecenie firmy, która pozostaje ich administratorem. Ten tytuł prawny trzeba udokumentować przed pierwszym przeniesieniem rekordów.
Podstawą jest art. 28 RODO, rozporządzenia (UE) 2016/679. Przetwarzanie przez podmiot zewnętrzny wymaga umowy powierzenia przetwarzania w formie pisemnej, w tym elektronicznej, określającej przedmiot i czas przetwarzania, jego charakter i cel, rodzaj danych oraz kategorie osób, których dane dotyczą. Ustęp 3 lit. g przewiduje, że po zakończeniu usług podmiot przetwarzający usuwa albo zwraca dane i usuwa ich kopie, a wybór należy do administratora, o ile przepisy unijne lub krajowe nie nakazują dalszego przechowywania. Litera h zobowiązuje go do udostępnienia informacji potwierdzających spełnienie obowiązków z tego artykułu i do umożliwienia audytów oraz inspekcji.
Druga kwestia to jakość przeniesienia. Interoperacyjność w rozumieniu ISO/IEC 25010:2023 obejmuje dwa warunki: wymianę danych z innym produktem oraz wykorzystanie danych otrzymanych. Pierwszy warunek bez drugiego wygląda tak: nowy system i system kadrowo-płacowy wymieniają plik w terminie, a koszt pracy nie uzgadnia się z księgą. Dlatego odbiór migracji powinien kończyć się raportem zgodności sald, stanów i liczników starego i nowego środowiska. Ten sam warunek dotyczy warstwy raportowej dla zarządu.
Projekt wdrożenia systemu IT w średniej firmie – pytania zarządu przed podpisaniem umowy
Ile trwa projekt wdrożenia systemu IT w średniej firmie? Czas zależy od liczby procesów objętych zmianą, liczby integracji systemów i stanu danych. Największą zmienną nie jest praca programistyczna, a dostępność pracowników do analizy i testów. Warto wymagać terminu dla każdego etapu, nie jednej daty końcowej.
Co dzieje się z gwarancją i płatnościami, gdy etap kończy się aneksem? Aneks powinien rozstrzygać trzy rzeczy: od kiedy liczy się gwarancja na odebrane produkty, czy płatność za etap następuje po odbiorze częściowym i czy nowa data uruchomienia przesuwa koniec stabilizacji.
Czy można zmienić zakres po podpisaniu umowy? Tak, ale wyłącznie w trybie zarządzania zmianą z umowy: zgłoszenie idzie do rejestru zmian z wyceną skutku dla terminu i kosztu, a decyzję podejmuje sponsor. Bez tego zmiany wchodzą ustnie i zakres zaczyna pełznąć.
Co dzieje się z dotychczasowym systemem po uruchomieniu nowego? Zwykle pracuje równolegle przez uzgodniony okres, potem przechodzi w tryb tylko do odczytu. Przed wyłączeniem trzeba rozstrzygnąć, gdzie trafiają dane archiwalne i jak długo firma potrzebuje dostępu.
Kto naprawia błędy wykryte po odbiorze końcowym? Usterki niezgodne z zatwierdzoną specyfikacją idą na gwarancję wykonawcy, a nowe potrzeby ujawnione w pracy to zmiana rozliczana osobno. Granica rozmywa się przy ogólnej specyfikacji.
Czy zamawiający musi mieć własnego kierownika projektu? Musi mieć osobę odpowiadającą za decyzje, rejestr spraw otwartych i dostępność ludzi, choćby bez tytułu. Rolę można powierzyć wykonawcy, ale trzeba zapisać, kto ma prawo odrzucić jej rekomendację.
Artykuł sponsorowany